ප්‍රකීර්ණක චෛතසික 6 සහ ඒවායේ ක්‍රියාකාරිත්වය
වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero)දේශනාවේ වීඩියෝව Watch Video
දේශනාවේ විස්තරය Episode Summary
අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත දේශනා මාලාවේ මෙම පාඩමෙන් ප්‍රකීර්ණක චෛතසික හය සහ ඒවායේ ස්වභාවය පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ.
මෙහිදී සාකච්ඡා වන ප්‍රධාන කරුණු:
- සබ්බචිත්ත සාධාරණ චෛතසික හත සහ ආරම්මණයක් ග්‍රහණය කරගැනීමේදී සිත සහ චෛතසික එක්ව ක්‍රියාකරන ආකාරය නැවත මතක් කිරීම.
- ප්‍රකීර්ණක චෛතසික හය වන විතක්ක, විචාර, අධිමොක්ඛ, විරිය, පීති සහ ඡන්ද යන ධර්මයන්ගේ ලක්ෂණ හා කෘත්‍යයන්.
- භාවනාවේදී සහ එදිනෙදා ජීවිතයේදී මෙම චෛතසික ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය.
- සමස්ත චෛතසික 52 බෙදී යන ආකාරය පිළිබඳ සටහන (අඤ්ඤසමාන 13, අකුසල 14, සෝභන 25).
- රූප සහ අරූප භවයන්හි චෛතසික යෙදීම සහ චක්ඛු විඤ්ඤාණ ආදී අහේතුක විපාක සිත් හටගැනීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නෝත්තර සාකච්ඡාව.
📌 දේශනාවේ ප්‍රධාන මාතෘකා:
සබ්බචිත්ත සාධාරණ චෛතසික සහ ආරම්මණ ග්‍රහණය - පසුගිය පාඩම්වලදී සාකච්ඡා කරන ලද සබ්බචිත්ත සාධාරණ චෛතසික හත සහ සිතක් ආරම්මණයක් කරා යොමුවීමේදී ඒවා එකමුතුව ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳ හැඳින්වීම.
විතක්ක චෛතසිකය - සිත ආරම්මණය කරා නැංවීමේ හෝ යොමු කිරීමේ ස්වභාවය ඇති විතක්ක චෛතසිකයේ ලක්ෂණ සහ භාවනාවේදී එහි වැදගත්කම පැහැදිලි කිරීම.
විචාර චෛතසිකය - විතර්කයෙන් ආරම්මණයට පැමිණි සිත එම අරමුණෙහි පිරිමදින, විමසන ආකාරයෙන් හැසිරෙන විචාර චෛතසිකයේ ස්වභාවය සහ විතක්ක-විචාර අතර වෙනස.
අධිමොක්ඛ චෛතසිකය - අරමුණ පිළිබඳව නිශ්චය කරගන්නා, විචිකිච්ඡාවට ප්‍රතිවිරුද්ධ ස්වභාවය ඇති අධිමොක්ඛ චෛතසිකයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සහ මුල් චෛතසික දහයේ එකතුව.
විරිය චෛතසිකය - ආරම්භ කළ කෘත්‍යය අවසානය දක්වා නොපසුබටව ඉදිරියට ගෙනයාමට සහ චිත්ත ප්‍රවාහය බලගැන්වීමට උපකාරී වන චෛතසික වීර්යය පිළිබඳ විග්‍රහය.
පීති චෛතසිකය - සිත පිබිදෙන, ප්‍රබෝධවත් වන සහ මලක් මෙන් විකසිත වන ස්වභාවය ඇති ප්‍රීති චෛතසිකයේ ලක්ෂණ සහ එහි ප්‍රභේද.
ඡන්ද චෛතසිකය - යම් ක්‍රියාවක් කිරීමට ඇති කැමැත්ත හෙවත් කත්තුකම්‍යතා ඡන්දයේ ස්වභාවය, එය ලෝභයෙන් වෙනස් වන ආකාරය සහ කුසල් දියුණු කිරීමට ඡන්දය උපකාරී වන අයුරු.
චෛතසික 52 වර්ගීකරණය - අඤ්ඤසමාන 13, අකුසල 14 සහ සෝභන 25 ලෙස සමස්ත චෛතසික 52 වර්ගීකරණය කර පාඩම් කරගත යුතු ආකාරය පිළිබඳ සටහනක් මඟින් විස්තර කිරීම.
Q&A: රූප සහ අරූප භවයන්හි චෛතසික යෙදෙන්නේ කෙසේද? - චෛතසික ධර්මයන් කාම භවයට පමණක් සීමා නොවී රූප සහ අරූප භවයන්හි චිත්ත වීථි තුළ ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳව විමසූ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීම.
Q&A: චක්ඛු විඤ්ඤාණය කුසල හෝ අකුසල විපාක ලෙස බෙදෙන්නේ කෙසේද? - අහේතුක විපාක සිත් හටගැනීමේදී අරමුණෙහි ඉෂ්ට/අනිෂ්ට භාවය තීරණය වන ආකාරය සහ බාහිර රූපයක් ඇස ගැටීමේදී කර්ම විපාක ක්‍රියාත්මක වන අයුරු පැහැදිලි කිරීම.
පුණ්‍යානුමෝදනාව - ධර්ම දේශනාව සංවිධානය කළ සහ දායකත්වය දැක්වූ පිරිසට මෙන්ම ධර්මය ශ්‍රවණය කළ සැමට පුණ්‍යානුමෝදනා කිරීම.
පූජ්‍ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero) විසින් නිර්මල සද්ධර්මය ඇසුරෙන් පවත්වන ලද මෙම දේශනාව (Sinhala Dhamma Deshana) වීඩියෝවක් ලෙස නැරඹීමට කැමති නම්, පහත ඇති YouTube සබැඳිය (Link) වෙත පිවිසෙන්න.
අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත | 26 වැනි දේශනාව | පූජ්‍ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමින් වහන්සේ
දේශනාවේ ප්‍රධාන මාතෘකා Chapters
සබ්බචිත්ත සාධාරණ චෛතසික සහ ආරම්මණ ග්‍රහණය
පසුගිය පාඩම්වලදී සාකච්ඡා කරන ලද සබ්බචිත්ත සාධාරණ චෛතසික හත සහ සිතක් ආරම්මණයක් කරා යොමුවීමේදී ඒවා එකමුතුව ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳ හැඳින්වීම.
විතක්ක චෛතසිකය
සිත ආරම්මණය කරා නැංවීමේ හෝ යොමු කිරීමේ ස්වභාවය ඇති විතක්ක චෛතසිකයේ ලක්ෂණ සහ භාවනාවේදී එහි වැදගත්කම පැහැදිලි කිරීම.
විචාර චෛතසිකය
විතර්කයෙන් ආරම්මණයට පැමිණි සිත එම අරමුණෙහි පිරිමදින, විමසන ආකාරයෙන් හැසිරෙන විචාර චෛතසිකයේ ස්වභාවය සහ විතක්ක-විචාර අතර වෙනස.
අධිමොක්ඛ චෛතසිකය
අරමුණ පිළිබඳව නිශ්චය කරගන්නා, විචිකිච්ඡාවට ප්‍රතිවිරුද්ධ ස්වභාවය ඇති අධිමොක්ඛ චෛතසිකයේ ක්‍රියාකාරිත්වය සහ මුල් චෛතසික දහයේ එකතුව.
විරිය චෛතසිකය
ආරම්භ කළ කෘත්‍යය අවසානය දක්වා නොපසුබටව ඉදිරියට ගෙනයාමට සහ චිත්ත ප්‍රවාහය බලගැන්වීමට උපකාරී වන චෛතසික වීර්යය පිළිබඳ විග්‍රහය.
පීති චෛතසිකය
සිත පිබිදෙන, ප්‍රබෝධවත් වන සහ මලක් මෙන් විකසිත වන ස්වභාවය ඇති ප්‍රීති චෛතසිකයේ ලක්ෂණ සහ එහි ප්‍රභේද.
ඡන්ද චෛතසිකය
යම් ක්‍රියාවක් කිරීමට ඇති කැමැත්ත හෙවත් කත්තුකම්‍යතා ඡන්දයේ ස්වභාවය, එය ලෝභයෙන් වෙනස් වන ආකාරය සහ කුසල් දියුණු කිරීමට ඡන්දය උපකාරී වන අයුරු.
චෛතසික 52 වර්ගීකරණය
අඤ්ඤසමාන 13, අකුසල 14 සහ සෝභන 25 ලෙස සමස්ත චෛතසික 52 වර්ගීකරණය කර පාඩම් කරගත යුතු ආකාරය පිළිබඳ සටහනක් මඟින් විස්තර කිරීම.
Q&A: රූප සහ අරූප භවයන්හි චෛතසික යෙදෙන්නේ කෙසේද?
චෛතසික ධර්මයන් කාම භවයට පමණක් සීමා නොවී රූප සහ අරූප භවයන්හි චිත්ත වීථි තුළ ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය පිළිබඳව විමසූ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීම.
Q&A: චක්ඛු විඤ්ඤාණය කුසල හෝ අකුසල විපාක ලෙස බෙදෙන්නේ කෙසේද?
අහේතුක විපාක සිත් හටගැනීමේදී අරමුණෙහි ඉෂ්ට/අනිෂ්ට භාවය තීරණය වන ආකාරය සහ බාහිර රූපයක් ඇස ගැටීමේදී කර්ම විපාක ක්‍රියාත්මක වන අයුරු පැහැදිලි කිරීම.
පුණ්‍යානුමෝදනාව
ධර්ම දේශනාව සංවිධානය කළ සහ දායකත්වය දැක්වූ පිරිසට මෙන්ම ධර්මය ශ්‍රවණය කළ සැමට පුණ්‍යානුමෝදනා කිරීම.