[අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත | 024] අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත - චෛතසික පිළිබඳ හැඳින්වීම
වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero)දේශනාවේ වීඩියෝව Watch Video
දේශනාවේ විස්තරය Episode Summary
මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ දෙවන පරිච්ඡේදය වන චෛතසික පිළිබඳ මූලික හැඳින්වීමක් සිදු කරයි. මෙහිදී චෛතසික යනු මොනවාද, ඒවා සිත සමග පවතින ආකාරය සහ සිතේ ක්රියාකාරීත්වයට චෛතසිකවල ඇති අත්යවශ්යතාවය පිළිබඳව ගැඹුරින් විග්රහ කෙරේ.
- චෛතසිකවල මූලික ලක්ෂණ සහ සිත හා චෛතසික අතර ඇති අවිනාභාවී සම්බන්ධය.
- සම්ප්රයෝග ලක්ෂණ හතර: ඒකුප්පාද, ඒකනිරෝධ, ඒකාලම්බන සහ ඒකවත්ථුක යන කරුණු පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
- සංසාර පැවැත්ම සඳහා තණ්හාව, වේදනාව සහ සංඥාව වැනි චෛතසික දායක වන ආකාරය.
- චෛතසික 52 වර්ගීකරණය: අන්යසමාන චෛතසික 13, අකුසල චෛතසික 14 සහ සෝභන චෛතසික 25 පිළිබඳ හැඳින්වීම.
- සිතක් හටගන්නා විට චෛතසික සමූහයක් ලෙස ක්රියා කරන ආකාරය (චිත්තොප්පාදය).
📌 දේශනාවේ ප්රධාන මාතෘකා:
ආරම්භය
ආරම්භය සහ නමස්කාරය - දේශනය ආරම්භ කරමින් නමස්කාර පාඨය සජ්ඣායනා කිරීම.
චෛතසික පරිච්ඡේදය පිළිබඳ හැඳින්වීම - අභිධර්මයේ දෙවන පරිච්ඡේදය වන චෛතසික පිළිබඳ මූලික කරුණු ඉදිරිපත් කිරීම.
චෛතසික යනු මොනවාද? - සිත සමග යෙදෙන ධර්ම සමූහය චෛතසික ලෙස හඳුන්වන ආකාරය සහ සිතේ ප්රධාන කෘත්යය වන අරමුණ දැනගැනීම පිළිබඳ විග්රහය.
සිතට චෛතසිකවල ඇති අත්යවශ්යතාවය - අර්ථසාධක සිතක් පහළ වීමට නම් චෛතසික අත්යවශ්ය වන ආකාරය සහ වේදනාව වැනි චෛතසිකවල කාර්යභාරය.
සංසාර පැවැත්ම සහ මානසික ක්රියාවලිය - සංසාර පැවැත්ම සඳහා නාම-රූප ප්රවෘත්තිය සකස් වී ඇති ආකාරය සහ එහිදී තණ්හාව සහ වේදනාව බලපාන ආකාරය.
සංඥාව සහ අරමුණු හඳුනාගැනීම - අරමුණු හොඳ හෝ නරක ලෙස ලේබල් කිරීම සහ හඳුනාගැනීම සඳහා සංඥා චෛතසිකය ක්රියා කරන ආකාරය.
ස්පර්ශය සහ අරමුණ සමග සම්බන්ධ වීම - සිත සහ අරමුණ අතර ඇති වන ලං වීම හෙවත් ස්පර්ශය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
අරමුණු ග්රහණය කිරීමේ ක්රියාවලිය (Whiteboard) - සිත විසින් අරමුණක් වෙන් කර හඳුනාගන්නා ආකාරය සහ චෛතසික එහිදී සහය වන ආකාරය රූප සටහන් ඇසුරින් විග්රහ කිරීම.
සම්ප්රයෝග ලක්ෂණ හතර - සිත හා චෛතසික අතර පවතින ඒකුප්පාද, ඒකනිරෝධ, ඒකාලම්බන සහ ඒකවත්ථුක යන ලක්ෂණ හතර පිළිබඳ ගැඹුරු විග්රහය.
ඒකුප්පාද සහ ඒකමුප්පාද අතර වෙනස - සිත හා චෛතසික එකම උප්පාදයකින් හටගන්නා ආකාරය සහ රූප කලාපවල හටගැනීම සමග එහි ඇති වෙනස.
චෛතසික 52 වර්ගීකරණය - චෛතසික 52 ප්රධාන කොටස් තුනකට බෙදා දක්වන ආකාරය පිළිබඳ හැඳින්වීම.
පරස්පර විරෝධී චෛතසික - කුසල සහ අකුසල වැනි එකිනෙකට විරුද්ධ චෛතසික එකම සිතක පහළ නොවන ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
චෛතසික සටහන සහ උප බෙදීම් - අන්යසමාන (13), අකුසල (14) සහ සෝභන (25) චෛතසිකවල උප බෙදීම් පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක සටහනක් ඉදිරිපත් කිරීම.
Q&A: ස්වභාව ලක්ෂණ සහ සාමාන්ය ලක්ෂණ අතර වෙනස කුමක්ද? - අරමුණක් ප්රත්යක්ෂයෙන් දැනගැනීම සහ අනුමානයෙන් දැනගැනීම අතර ඇති වෙනස පිළිබඳව විමසූ ප්රශ්නයකට පිළිතුරු දීම.
පුණ්යානුමෝදනාව සහ අවසානය - ධර්ම දායකත්වය දැරූ පිරිසට පින් අනුමෝදන් කිරීම සහ දේශනය අවසන් කිරීම.
පූජ්ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero) විසින් නිර්මල සද්ධර්මය ඇසුරෙන් පවත්වන ලද මෙම දේශනාව (Sinhala Dhamma Deshana) වීඩියෝවක් ලෙස නැරඹීමට කැමති නම්, පහත ඇති YouTube සබැඳිය (Link) වෙත පිවිසෙන්න.
අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත | 24 වැනි දේශනාව | පූජ්ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමින් වහන්සේ
දේශනාවේ ප්රධාන මාතෘකා Chapters
ආරම්භය
ආරම්භය සහ නමස්කාරය
දේශනය ආරම්භ කරමින් නමස්කාර පාඨය සජ්ඣායනා කිරීම.
චෛතසික පරිච්ඡේදය පිළිබඳ හැඳින්වීම
අභිධර්මයේ දෙවන පරිච්ඡේදය වන චෛතසික පිළිබඳ මූලික කරුණු ඉදිරිපත් කිරීම.
චෛතසික යනු මොනවාද?
සිත සමග යෙදෙන ධර්ම සමූහය චෛතසික ලෙස හඳුන්වන ආකාරය සහ සිතේ ප්රධාන කෘත්යය වන අරමුණ දැනගැනීම පිළිබඳ විග්රහය.
සිතට චෛතසිකවල ඇති අත්යවශ්යතාවය
අර්ථසාධක සිතක් පහළ වීමට නම් චෛතසික අත්යවශ්ය වන ආකාරය සහ වේදනාව වැනි චෛතසිකවල කාර්යභාරය.
සංසාර පැවැත්ම සහ මානසික ක්රියාවලිය
සංසාර පැවැත්ම සඳහා නාම-රූප ප්රවෘත්තිය සකස් වී ඇති ආකාරය සහ එහිදී තණ්හාව සහ වේදනාව බලපාන ආකාරය.
සංඥාව සහ අරමුණු හඳුනාගැනීම
අරමුණු හොඳ හෝ නරක ලෙස ලේබල් කිරීම සහ හඳුනාගැනීම සඳහා සංඥා චෛතසිකය ක්රියා කරන ආකාරය.
ස්පර්ශය සහ අරමුණ සමග සම්බන්ධ වීම
සිත සහ අරමුණ අතර ඇති වන ලං වීම හෙවත් ස්පර්ශය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
අරමුණු ග්රහණය කිරීමේ ක්රියාවලිය (Whiteboard)
සිත විසින් අරමුණක් වෙන් කර හඳුනාගන්නා ආකාරය සහ චෛතසික එහිදී සහය වන ආකාරය රූප සටහන් ඇසුරින් විග්රහ කිරීම.
සම්ප්රයෝග ලක්ෂණ හතර
සිත හා චෛතසික අතර පවතින ඒකුප්පාද, ඒකනිරෝධ, ඒකාලම්බන සහ ඒකවත්ථුක යන ලක්ෂණ හතර පිළිබඳ ගැඹුරු විග්රහය.
ඒකුප්පාද සහ ඒකමුප්පාද අතර වෙනස
සිත හා චෛතසික එකම උප්පාදයකින් හටගන්නා ආකාරය සහ රූප කලාපවල හටගැනීම සමග එහි ඇති වෙනස.
චෛතසික 52 වර්ගීකරණය
චෛතසික 52 ප්රධාන කොටස් තුනකට බෙදා දක්වන ආකාරය පිළිබඳ හැඳින්වීම.
පරස්පර විරෝධී චෛතසික
කුසල සහ අකුසල වැනි එකිනෙකට විරුද්ධ චෛතසික එකම සිතක පහළ නොවන ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
චෛතසික සටහන සහ උප බෙදීම්
අන්යසමාන (13), අකුසල (14) සහ සෝභන (25) චෛතසිකවල උප බෙදීම් පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක සටහනක් ඉදිරිපත් කිරීම.
Q&A: ස්වභාව ලක්ෂණ සහ සාමාන්ය ලක්ෂණ අතර වෙනස කුමක්ද?
අරමුණක් ප්රත්යක්ෂයෙන් දැනගැනීම සහ අනුමානයෙන් දැනගැනීම අතර ඇති වෙනස පිළිබඳව විමසූ ප්රශ්නයකට පිළිතුරු දීම.
පුණ්යානුමෝදනාව සහ අවසානය
ධර්ම දායකත්වය දැරූ පිරිසට පින් අනුමෝදන් කිරීම සහ දේශනය අවසන් කිරීම.