[අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත | 017] අභිධර්මය - අහේතුක ක්රියා සිත්
වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero)දේශනාවේ වීඩියෝව Watch Video
දේශනාවේ විස්තරය Episode Summary
මෙම දේශනය මගින් අභිධර්මයේ එන අහේතුක ක්රියා සිත් පිළිබඳව ගැඹුරු විග්රහයක් සිදු කෙරේ. මෙහිදී ප්රධාන වශයෙන් පහත කරුණු සාකච්ඡා වේ:
- අහේතුක සිත් 18 වර්ගීකරණය සහ එහි ක්රියා සිත්වල ඇති විශේෂත්වය.
- විපාක සිත්, කර්ම සිත් (කුසල/අකුසල) සහ ක්රියා සිත් අතර ඇති වෙනස.
- ක්රියා සිත් අනාගත විපාක ලබා නොදෙන අතරම පෙර කර්මයක විපාකයක් ද නොවන බව පැහැදිලි කිරීම.
- පංචද්වාරාවජ්ජන, මනෝද්වාරාවජ්ජන සහ හසිතොප්පාද යන අහේතුක ක්රියා සිත් තුන පිළිබඳ විස්තරය.
- ආවජ්ජන කෘත්යය සහ භවාංග සිතින් අරමුණකට සිත යොමු වන ආකාරය.
- ප්රතිසන්ධි සිත සහ භවාංග සිත අතර ඇති සම්බන්ධය මෙන්ම එය පුද්ගල චරිතයට බලපාන ආකාරය.
- රහතන් වහන්සේලාට පමණක් පහළ වන හසිතොප්පාද සිත සහ සිනහව පිළිබඳ බෞද්ධ විග්රහය.
- අශෝභන සිත් 30 පිළිබඳ සාරාංශය.
📌 දේශනාවේ ප්රධාන මාතෘකා:
හැඳින්වීම සහ අහේතුක සිත් පිළිබඳ පුනරීක්ෂණය - පෙර පාඩම්වල සාකච්ඡා කළ අහේතුක විපාක සිත් පිළිබඳ කෙටි මතක් කිරීමක් සහ අහේතුක ක්රියා සිත් පිළිබඳ හැඳින්වීම.
විපාක, කර්ම සහ ක්රියා සිත් අතර වෙනස - කුසල/අකුසල කර්ම සිත්, ඒවායේ ප්රතිඵල වන විපාක සිත් සහ මේ දෙකටම අයත් නොවන ක්රියා සිත්වල ස්වභාවය පැහැදිලි කිරීම.
ක්රියා සිත් යන නාමය භාවිත කිරීමට හේතුව - සෑම සිතකින්ම යම් ක්රියාවක් සිදු වන නමුත්, අනාගත විපාක ඇති නොකරන සහ පෙර කර්ම විපාක නොවන සිත්වලට 'ක්රියා' යන නාමය විශේෂයෙන් භාවිත කරන ආකාරය.
අහේතුක ක්රියා සිත් තුන හඳුනා ගැනීම - පංචද්වාරාවජ්ජන, මනෝද්වාරාවජ්ජන සහ හසිතොප්පාද යන සිත් තුන පිළිබඳ මූලික හැඳින්වීම.
ආවජ්ජන කෘත්යය පිළිබඳ විස්තරය - සිත යම් අරමුණකින් මිදී අලුත් අරමුණකට යොමු වීමේදී සිදුවන ආවජ්ජන ක්රියාවලිය පිළිබඳ විග්රහය.
භවාංග සිත සහ ප්රතිසන්ධි සිත අතර සම්බන්ධය - භවාංග සිතේ ස්වභාවය සහ එය ප්රතිසන්ධි සිතට සමාන අරමුණක් ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
ප්රතිසන්ධි කර්මය පුද්ගල චරිතයට බලපාන ආකාරය - ප්රතිසන්ධි සිතට හේතු වූ කර්මය මුළු ජීවිත කාලය පුරාම පුද්ගලයාගේ මූලික ගති ස්වභාවයන්ට බලපාන ආකාරය.
පංචද්වාරාවජ්ජන සහ මනෝද්වාරාවජ්ජන සිත් - පංච ඉන්ද්රියන් හරහා සහ මනස හරහා අරමුණු ගැනීමට සිත යොමු කරන ආකාරය පිළිබඳ විස්තරය.
හසිතොප්පාද සිත (රහතන් වහන්සේලාගේ සිනහව) - රහතන් වහන්සේලාට පමණක් පහළ වන, සිනහව ඇති කරන විශේෂ ක්රියා සිත පිළිබඳ විග්රහය.
සිනහව පිළිබඳ සයාකාර විග්රහය - බුදුදහමේ සහ අලංකාර ශාස්ත්රයේ දැක්වෙන සිනහව වර්ග හය (සිත, හසිත, විහසිත ආදිය) පිළිබඳ විස්තරය.
සෝභන සහ අශෝභන සිත් වර්ගීකරණය - අකුසල සිත් 12 සහ අහේතුක සිත් 18 එකතු වී සෑදෙන අශෝභන සිත් 30 පිළිබඳ සාරාංශය.
Q&A: ගති නිමිත්ත වර්තමාන අරමුණක් වන්නේ කෙසේද? - චුති සිතට ආසන්නව ඇතිවන ගති නිමිත්ත වර්තමාන අරමුණක් ලෙස සලකන ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
Q&A: නිරුක්ති පටිසම්භිදා ඥානය සහ භාෂාව පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම - නිරුක්ති පටිසම්භිදා ඥානය වර්තමාන අරමුණක් ලෙස ක්රියා කරන ආකාරය පිළිබඳ විමසීමකට පිළිතුරු දීම.
Q&A: එදිනෙදා කටයුතුවලදී නාම රූප වෙන්කර හඳුනා ගන්නේ කෙසේද? - නාමරූප පරිච්ඡේද ඥානය ප්රායෝගිකව පුහුණු කරන ආකාරය පිළිබඳ උපදෙස්.
Q&A: රහතන් වහන්සේලා රස විඳීම හෝ වේදනාව අත්දකින ආකාරය - රහතන් වහන්සේලා ආහාර වළඳන විට හෝ වේදනාවක් දැනෙන විට එයට ප්රතිචාර දක්වන ආකාරය පිළිබඳ විග්රහය.
අවසානය සහ පුණ්යානුමෝදනාව - දේශනය අවසන් කර දායක පිරිසට සහ මියගිය ඥාතීන්ට පින් අනුමෝදන් කිරීම.
පූජ්ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමීන් වහන්සේ (Ven. Watagoda Maggavihari Thero) විසින් නිර්මල සද්ධර්මය ඇසුරෙන් පවත්වන ලද මෙම දේශනාව (Sinhala Dhamma Deshana) වීඩියෝවක් ලෙස නැරඹීමට කැමති නම්, පහත ඇති YouTube සබැඳිය (Link) වෙත පිවිසෙන්න.
17 | අභිධර්මයේ මූලික සිද්ධාන්ත | ශාස්ත්රපති පූජ්ය වටගොඩ මග්ගවිහාරී ස්වාමින් වහන්සේ
දේශනාවේ ප්රධාන මාතෘකා Chapters
හැඳින්වීම සහ අහේතුක සිත් පිළිබඳ පුනරීක්ෂණය
පෙර පාඩම්වල සාකච්ඡා කළ අහේතුක විපාක සිත් පිළිබඳ කෙටි මතක් කිරීමක් සහ අහේතුක ක්රියා සිත් පිළිබඳ හැඳින්වීම.
විපාක, කර්ම සහ ක්රියා සිත් අතර වෙනස
කුසල/අකුසල කර්ම සිත්, ඒවායේ ප්රතිඵල වන විපාක සිත් සහ මේ දෙකටම අයත් නොවන ක්රියා සිත්වල ස්වභාවය පැහැදිලි කිරීම.
ක්රියා සිත් යන නාමය භාවිත කිරීමට හේතුව
සෑම සිතකින්ම යම් ක්රියාවක් සිදු වන නමුත්, අනාගත විපාක ඇති නොකරන සහ පෙර කර්ම විපාක නොවන සිත්වලට 'ක්රියා' යන නාමය විශේෂයෙන් භාවිත කරන ආකාරය.
අහේතුක ක්රියා සිත් තුන හඳුනා ගැනීම
පංචද්වාරාවජ්ජන, මනෝද්වාරාවජ්ජන සහ හසිතොප්පාද යන සිත් තුන පිළිබඳ මූලික හැඳින්වීම.
ආවජ්ජන කෘත්යය පිළිබඳ විස්තරය
සිත යම් අරමුණකින් මිදී අලුත් අරමුණකට යොමු වීමේදී සිදුවන ආවජ්ජන ක්රියාවලිය පිළිබඳ විග්රහය.
භවාංග සිත සහ ප්රතිසන්ධි සිත අතර සම්බන්ධය
භවාංග සිතේ ස්වභාවය සහ එය ප්රතිසන්ධි සිතට සමාන අරමුණක් ගන්නා ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
ප්රතිසන්ධි කර්මය පුද්ගල චරිතයට බලපාන ආකාරය
ප්රතිසන්ධි සිතට හේතු වූ කර්මය මුළු ජීවිත කාලය පුරාම පුද්ගලයාගේ මූලික ගති ස්වභාවයන්ට බලපාන ආකාරය.
පංචද්වාරාවජ්ජන සහ මනෝද්වාරාවජ්ජන සිත්
පංච ඉන්ද්රියන් හරහා සහ මනස හරහා අරමුණු ගැනීමට සිත යොමු කරන ආකාරය පිළිබඳ විස්තරය.
හසිතොප්පාද සිත (රහතන් වහන්සේලාගේ සිනහව)
රහතන් වහන්සේලාට පමණක් පහළ වන, සිනහව ඇති කරන විශේෂ ක්රියා සිත පිළිබඳ විග්රහය.
සිනහව පිළිබඳ සයාකාර විග්රහය
බුදුදහමේ සහ අලංකාර ශාස්ත්රයේ දැක්වෙන සිනහව වර්ග හය (සිත, හසිත, විහසිත ආදිය) පිළිබඳ විස්තරය.
සෝභන සහ අශෝභන සිත් වර්ගීකරණය
අකුසල සිත් 12 සහ අහේතුක සිත් 18 එකතු වී සෑදෙන අශෝභන සිත් 30 පිළිබඳ සාරාංශය.
Q&A: ගති නිමිත්ත වර්තමාන අරමුණක් වන්නේ කෙසේද?
චුති සිතට ආසන්නව ඇතිවන ගති නිමිත්ත වර්තමාන අරමුණක් ලෙස සලකන ආකාරය පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම.
Q&A: නිරුක්ති පටිසම්භිදා ඥානය සහ භාෂාව පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීම
නිරුක්ති පටිසම්භිදා ඥානය වර්තමාන අරමුණක් ලෙස ක්රියා කරන ආකාරය පිළිබඳ විමසීමකට පිළිතුරු දීම.
Q&A: එදිනෙදා කටයුතුවලදී නාම රූප වෙන්කර හඳුනා ගන්නේ කෙසේද?
නාමරූප පරිච්ඡේද ඥානය ප්රායෝගිකව පුහුණු කරන ආකාරය පිළිබඳ උපදෙස්.
Q&A: රහතන් වහන්සේලා රස විඳීම හෝ වේදනාව අත්දකින ආකාරය
රහතන් වහන්සේලා ආහාර වළඳන විට හෝ වේදනාවක් දැනෙන විට එයට ප්රතිචාර දක්වන ආකාරය පිළිබඳ විග්රහය.
අවසානය සහ පුණ්යානුමෝදනාව
දේශනය අවසන් කර දායක පිරිසට සහ මියගිය ඥාතීන්ට පින් අනුමෝදන් කිරීම.